Bệnh tiểu đường có thể gây ra các biến chứng như đục thuỷ tinh thể, suy thận, hoại tử chi dưới dẫn đến phải cắt bỏ, đặc biệt là các biến chứng tim mạch.
Bệnh nhân tiểu đường týp 2 có nguy cơ bệnh tim mạch tăng 2-4 lần, nguy cơ xơ vữa động mạch cao gấp 2-3 lần so với người bình thường. Tần suất tử vong do bệnh tim cao gấp 2 lần ở nam giới tiểu đường và 4 lần ở nữ giới tiểu đường so với người bình thường.
Các bệnh nhân tiểu đường có tăng đáng kể tần suất và độ nặng của cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim (không chỉ do xơ vữa động mạch vành mà bệnh lý vi mạch động mạch vành cùng có thể gây thiếu máu cục bộ cơ tim ở bệnh nhân tiểu đường), và suy tim ứ huyết nhiều hơn người không bị tiểu đường.
Theo thống kê thì trên 80% bệnh nhân tiểu đường bị tử vong là do hậu quả của bệnh tim mạch. Nếu một người vừa bị bệnh tiểu đường, vừa bị huyết áp cao và bệnh mạch vành thì có nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ cực cao. Vì vậy vấn đề phòng ngừa các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường là hết sức quan trọng.
Các yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch trên bệnh nhân tiểu đường týp 2 bao gồm tăng hàm lượng LDL-cholesterol, giảm HDL-cholesterol máu, và tăng HA.
Để phòng ngừa các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân bị tiểu đường cần phải tuân thủ các nguyên tắc đơn giản sau:
1) Kiểm tra huyết áp thường xuyên:
Đối với bệnh nhân tiểu đường, chỉ số huyết áp không nên vượt quá 135/85 mm Hg.
Bệnh tăng huyết áp rất nguy hiểm vì thường không thấy có biểu hiện triệu chứng. Đa số các trường hợp, bệnh được phát hiện ngẫu nhiên trong kiểm tra sức khoẻ, một số ít trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn với các biểu hiện triệu chứng khác nhau, tình trạng sức khoẻ giảm sút trầm trọng.
Khuyến cáo nên kiểm tra huyết áp tối thiểu 1 lần/tháng, thậm chí cả khi huyết áp không vượt quá 135/85 mm Hg và bạn vẫn cảm thấy khoẻ mạnh bình thường.
2) Kiểm soát cân nặng:
Nếu bị thừa cân thì nguy cơ bị bệnh huyết áp cao ở bệnh nhân bị tiểu đường sẽ tăng gấp đôi. Nếu tích mỡ chủ yếu tập trung ở bụng-béo bụng (đặc biệt là ở phụ nữ) thì nguy cơ càng cao. Béo bụng ở phụ nữ là dấu hiệu của hội chứng chuyển hoá.
Vì vậy, phải thường xuyên kiểm tra cân nặng, nếu cân nặng vượt quá tiêu chuẩn sinh lý thì phải áp dụng các biện pháp ăn uống và tập luyện để giảm cân về mức hợp lý.
3) Duy trì chế độ ăn uống dành cho bệnh nhân tiểu đường:
Trong chế độ ăn của bệnh nhân tiểu đường cần hạn chế tối đa bánh kẹo ngọt và đường, không ăn thịt mỡ, không ăn quá 3 quả trứng/tuần và ăn cách ngày, ăn đủ chất tinh bột, chất đạm, uống sữa không béo (đã tách bơ), đặc biệt là tăng cường ăn rau, trái cây. ăn nhiều trái cây và rau quả, ăn gạo lựt, bánh mỳ đen sẽ giúp phòng ngừa biến chứng tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường vì chúng chứa nhiều vitamin C và E và chất xơ là những chất giúp cơ thể loại bỏ bớt LDL-cholesterol (cholesterol xấu) - là nguyên nhân gây bệnh tim mạch.
4) Hạn chế tối đa sử dụng muối trong chế biến thức ăn:
Ăn thức ăn mặn sẽ dẫn đến giữ nước trong cơ thể và tăng khối lượng máu lưu thông, kết quả là tăng huyết áp. Cố gắng từ bỏ thói quen ăn mặn (dùng không quá 6 gam muối ăn/ngày), Thậm chí khuyến cáo không dùng muối ăn vì trong rau quả và gạo đã chứa một lượng natri đảm bảo tương đối nhu cầu của cơ thể.
5) Không uống nước chè đặc, cà phê đặc:
Vì chúng làm tăng huyết áp. Sau khi uống một cốc cà phê huyết áp có thể tăng thêm 5 mm Hg.
Ảnh hưởng của chất caffein sẽ đạt đỉnh điểm sau 30-60 phút sử dụng. Caffein còn chứa trong sôcôla, nước coca-cola, bột ca cao, chè. Bệnh nhân tiểu đường tốt nhất là tránh sử dụng tất cả các thứ đồ này.
6) Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên:
Chủ yếu sử dụng các bài tập luyện rèn sức bền chung như đi bộ nhanh, bơi và chạy bước nhỏ.
Các bài tập này giúp cải thiện lưu thông máu, cải thiện trạng thái chức năng của hệ thống tim mạch, hô hấp. Đi bộ nhanh và chạy bước nhỏ còn có tác dụng giảm béo tuyệt, bởi khi thực hiện các bài tập này quá trình cung cấp năng lượng cho cơ thể đa phần do đốt cháy mỡ.
Các bài tập này tác động lên các yếu tố gây bệnh như xơ vữa động mạch (giảm hàm lượng cholesterol máu), giảm cân ở những người bị thừa cân, giảm huyết áp; nâng cao sức khoẻ; điều hoà lượng đường glucose trong máu thông qua việc tăng cường chuyển hoá glucose, cải thiện sử dụng glucose của các tổ chức mô, đặc biệt là của hệ thống cơ bắp, tăng cường tác dụng của insulin, giảm liều lượng thuốc dùng trong ngày.
7) Không hút thuốc lá:
Thuốc lá làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng của bệnh tim mạch, đặc biệt là ở bệnh nhân tim mạch có tiểu đường thì nguy cơ này tăng gấp đôi.
8) Biết cách kiểm soát stress:
Giữa stress và bệnh huyết áp cao có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Trong trạng thái căng thẳng thần kinh tâm lý người ta thường cảm thấy đau đầu, mặt nóng bừng, thậm chí đau nhói ở ngực, đó chính là biểu hiện huyết áp tăng cao, bởi vậy nếu con người thường xuyên trong trạng thái stress thì không thể tránh khỏi bệnh huyết áp cao.
Nên tránh những lo toan, căng thẳng không cần thiết. Nếu thấy căng thẳng cần phải áp dụng các biện pháp giải toả ngay (nghe nhạc nhẹ, đi dạo, tập thể thao, tăng thời gian ngủ nghỉ…).
Trong trường hợp bệnh nhân huyết áp cao kết hợp có tiểu đường, thì việc điều trị huyết áp cao phải thận trọng. Không dùng các thuốc lợi tiểu, chọn thuốc hạ huyết áp không gây ảnh hưởng đến hàm lượng đường máu, không tự ý dùng các loại thảo dược, và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đã trình bày ở trên.
TS. Đặng Quốc Bảo
Các bệnh nhân tiểu đường có tăng đáng kể tần suất và độ nặng của cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim (không chỉ do xơ vữa động mạch vành mà bệnh lý vi mạch động mạch vành cùng có thể gây thiếu máu cục bộ cơ tim ở bệnh nhân tiểu đường), và suy tim ứ huyết nhiều hơn người không bị tiểu đường.
Theo thống kê thì trên 80% bệnh nhân tiểu đường bị tử vong là do hậu quả của bệnh tim mạch. Nếu một người vừa bị bệnh tiểu đường, vừa bị huyết áp cao và bệnh mạch vành thì có nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ cực cao. Vì vậy vấn đề phòng ngừa các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường là hết sức quan trọng.
Các yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch trên bệnh nhân tiểu đường týp 2 bao gồm tăng hàm lượng LDL-cholesterol, giảm HDL-cholesterol máu, và tăng HA.
Để phòng ngừa các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân bị tiểu đường cần phải tuân thủ các nguyên tắc đơn giản sau:
1) Kiểm tra huyết áp thường xuyên:
Đối với bệnh nhân tiểu đường, chỉ số huyết áp không nên vượt quá 135/85 mm Hg.
Bệnh tăng huyết áp rất nguy hiểm vì thường không thấy có biểu hiện triệu chứng. Đa số các trường hợp, bệnh được phát hiện ngẫu nhiên trong kiểm tra sức khoẻ, một số ít trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn với các biểu hiện triệu chứng khác nhau, tình trạng sức khoẻ giảm sút trầm trọng.
Khuyến cáo nên kiểm tra huyết áp tối thiểu 1 lần/tháng, thậm chí cả khi huyết áp không vượt quá 135/85 mm Hg và bạn vẫn cảm thấy khoẻ mạnh bình thường.
2) Kiểm soát cân nặng:
Nếu bị thừa cân thì nguy cơ bị bệnh huyết áp cao ở bệnh nhân bị tiểu đường sẽ tăng gấp đôi. Nếu tích mỡ chủ yếu tập trung ở bụng-béo bụng (đặc biệt là ở phụ nữ) thì nguy cơ càng cao. Béo bụng ở phụ nữ là dấu hiệu của hội chứng chuyển hoá.
Vì vậy, phải thường xuyên kiểm tra cân nặng, nếu cân nặng vượt quá tiêu chuẩn sinh lý thì phải áp dụng các biện pháp ăn uống và tập luyện để giảm cân về mức hợp lý.
3) Duy trì chế độ ăn uống dành cho bệnh nhân tiểu đường:
Trong chế độ ăn của bệnh nhân tiểu đường cần hạn chế tối đa bánh kẹo ngọt và đường, không ăn thịt mỡ, không ăn quá 3 quả trứng/tuần và ăn cách ngày, ăn đủ chất tinh bột, chất đạm, uống sữa không béo (đã tách bơ), đặc biệt là tăng cường ăn rau, trái cây. ăn nhiều trái cây và rau quả, ăn gạo lựt, bánh mỳ đen sẽ giúp phòng ngừa biến chứng tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường vì chúng chứa nhiều vitamin C và E và chất xơ là những chất giúp cơ thể loại bỏ bớt LDL-cholesterol (cholesterol xấu) - là nguyên nhân gây bệnh tim mạch.
4) Hạn chế tối đa sử dụng muối trong chế biến thức ăn:
Ăn thức ăn mặn sẽ dẫn đến giữ nước trong cơ thể và tăng khối lượng máu lưu thông, kết quả là tăng huyết áp. Cố gắng từ bỏ thói quen ăn mặn (dùng không quá 6 gam muối ăn/ngày), Thậm chí khuyến cáo không dùng muối ăn vì trong rau quả và gạo đã chứa một lượng natri đảm bảo tương đối nhu cầu của cơ thể.
5) Không uống nước chè đặc, cà phê đặc:
Vì chúng làm tăng huyết áp. Sau khi uống một cốc cà phê huyết áp có thể tăng thêm 5 mm Hg.
Ảnh hưởng của chất caffein sẽ đạt đỉnh điểm sau 30-60 phút sử dụng. Caffein còn chứa trong sôcôla, nước coca-cola, bột ca cao, chè. Bệnh nhân tiểu đường tốt nhất là tránh sử dụng tất cả các thứ đồ này.
6) Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên:
Chủ yếu sử dụng các bài tập luyện rèn sức bền chung như đi bộ nhanh, bơi và chạy bước nhỏ.
Các bài tập này giúp cải thiện lưu thông máu, cải thiện trạng thái chức năng của hệ thống tim mạch, hô hấp. Đi bộ nhanh và chạy bước nhỏ còn có tác dụng giảm béo tuyệt, bởi khi thực hiện các bài tập này quá trình cung cấp năng lượng cho cơ thể đa phần do đốt cháy mỡ.
Các bài tập này tác động lên các yếu tố gây bệnh như xơ vữa động mạch (giảm hàm lượng cholesterol máu), giảm cân ở những người bị thừa cân, giảm huyết áp; nâng cao sức khoẻ; điều hoà lượng đường glucose trong máu thông qua việc tăng cường chuyển hoá glucose, cải thiện sử dụng glucose của các tổ chức mô, đặc biệt là của hệ thống cơ bắp, tăng cường tác dụng của insulin, giảm liều lượng thuốc dùng trong ngày.
7) Không hút thuốc lá:
Thuốc lá làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng của bệnh tim mạch, đặc biệt là ở bệnh nhân tim mạch có tiểu đường thì nguy cơ này tăng gấp đôi.
8) Biết cách kiểm soát stress:
Giữa stress và bệnh huyết áp cao có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Trong trạng thái căng thẳng thần kinh tâm lý người ta thường cảm thấy đau đầu, mặt nóng bừng, thậm chí đau nhói ở ngực, đó chính là biểu hiện huyết áp tăng cao, bởi vậy nếu con người thường xuyên trong trạng thái stress thì không thể tránh khỏi bệnh huyết áp cao.
Nên tránh những lo toan, căng thẳng không cần thiết. Nếu thấy căng thẳng cần phải áp dụng các biện pháp giải toả ngay (nghe nhạc nhẹ, đi dạo, tập thể thao, tăng thời gian ngủ nghỉ…).
Trong trường hợp bệnh nhân huyết áp cao kết hợp có tiểu đường, thì việc điều trị huyết áp cao phải thận trọng. Không dùng các thuốc lợi tiểu, chọn thuốc hạ huyết áp không gây ảnh hưởng đến hàm lượng đường máu, không tự ý dùng các loại thảo dược, và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đã trình bày ở trên.
TS. Đặng Quốc Bảo
0 nhận xét:
Đăng nhận xét